Kościół z Wartkowic

Drewniany barokowy kościół wraz z wyposażeniem przeniesiono ze wsi Wartkowice koło Uniejowa, na wschodnim krańcu Wielkopolski. Wartkowicka parafia istnieje od XV w. Obecnie pod wezwaniem św. Anny i św. Wawrzyńca wchodzi w skład dekanatu poddębickiego, i archidiecezji łódzkiej. Przeniesiony do skansenu kościół wybudowano w 1719 roku z niejednoznacznie określonej przez źródła fundacji. Poprzedzającą go świątynię, wybudowaną w 1660 roku, ufundowała Wiktoria z Szołdrskich Załuska. Przez dzieje kościoła przewinęły się cztery rodziny kolatorów: Załuskich, Szołdrskich, Radoszewskich i Skrzyńskich. Ulegając remontom i przebudowom, kościół użytkowany był przez parafian do 1985 r., kiedy to w jego sąsiedztwie zbudowano nowoczesny kościół murowany. W 1997 r. kościół rozebrano i przeniesiono do WPE. Prace nad jego ponownym montażem i rekonstrukcja wnętrza zakończono jesienią 2001 r.


Foto Foto
Widok od zachodu Widok na prezbiterium
Foto
Wystrój wnętrza

Kościół w Parku Etnograficznym usytuowany został w owalnym nawsiu, na osi wschód-zachód, pośrodku skansenowskiej wsi. Razem z organistówką i w przyszłości przeniesiona plebanią stworzy zespół sakralny wkomponowany w organizm dawnej wsi.

Stan kościoła zrekonstruowany w Parku Etnograficznym uwzględnia przebudowy dokonywane w kościele w ciągu jego użytkowania. W obecnym kształcie bryłę kościoła, o zrębowej konstrukcji ścian, tworzy nawa na rzucie prostokąta i na podobnym rzucie prezbiterium zamknięte trójbocznie. Południowa ściana nawy otwarta jest w formie pół-transeptu na rzucie prostokąta mieszcząc boczną kaplicę. Do tej samej ściany kościoła przylegają kruchta i zakrystia — obie na planie prostokąta. Dachy kryte gontem, całość wieńczy wieżyczka latarniowa na sygnaturkę, z czterospadowym hełmem krytym gontem. Zewnętrzne ściany kościoła obite są deskami. Wnętrze oświetlają prostokątne 12-kwaterowe zamknięte półkoliście okna. Podłogi z desek — w znacznej części wymienionych podczas montażu, stropy belkowe płaskie, z całkowicie wymienionym podbiciem z desek.

Ściany wewnętrzne, które wtórnie pokryte były wapienno-piaskową zaprawą, pozostawiono odkryte, uwidaczniając zachowane w kilku skupiskach relikty pierwotnej polichromii. Fragmenty te zabezpieczono i pozostawiono jako tzw. świadki. Na ścianach prezbiterium natomiast całkowicie zrekonstruowano paludament okalający i uwydatniający główny ołtarz.


Foto Foto
Fragment XVIII-wiecznej polichromii Wystrój wnętrza — widok na chór

Zachowane niemal w pełni wyposażenie kościoła pozwoliło, po przeprowadzonej konserwacji, na rekonstrukcję jego wnętrza jako zabytkowej i jednocześnie funkcjonalnej przestrzeni, w dawnym porządku przedsoborowym.

Elementy wystroju kościoła pochodzą z okresu od XVIII do XX w. Najmłodsze — obrazy-zasłony z dwóch ołtarzy — pochodzą z lat 50-tych XX w. W prezbiterium i przedniej części nawy skupione są najstarsze zabytki kościoła. Barokowy ołtarz główny, udekorowany zrekonstruowanym na ścianach prezbiterium paludamentem, mieści kopię XVIII-wiecznego obrazu Św. Anny Samotrzeciej ze srebrną sukienką (oryginał pozostał w Wartkowicach). Oskrzydlają go dwie drewniane figury — św. Stanisława (XVII w.) i św. Jana Nepomucena — zachowane pozostałości nieistniejącego ołtarza, którym przywrócono dawną funkcję. Trzecia figura — Prorok (XVIII w.) — znalazła się na północnej ścianie prezbiterium. Jego wystroju dopełniają XVIII-wieczne ambona i chrzcielnica, dwie ławy kolatorskie z pocz. XIX w., lampa wieczna, a zamyka fantazyjnie modelowana belka tęczowa. Tutaj też upamiętniono postać jednego z kolatorów wartkowickiego kościoła — Bogumiła Załuskiego — którego tablicę epitafijną umieszczono na ścianie południowej.

Dwa ołtarze boczne, o barokowej formie, mieszczą obrazy: św. Jana Chrzciciela z XVIII w. oraz św. Józefa z Dzieciątkiem Jezus z XIX w. Czwarty ołtarz — neogotycki, z obrazem Serca Marii, fundowany w 1873 r. przez rodzinę Skrzyńskich, znajduje się w kaplicy bocznej. Zachowane sprzęty z wystroju ołtarzy — krucyfiksy, lichtarze, tablice-kanony, a także bielizna ołtarzowa umożliwiły nadanie im autentycznego wyglądu.

Wystrój nawy tworzą wykonane w XIX i XX w. ławki, konfesjonały — stałe i przenośne, skrzynie na świece, stacje Drogi Krzyżowej w formie oleodrukowych obrazów, oświetlają ją dwa metalowe żyrandole. Chór muzyczny wyposażony jest w organy, powstałe w 1896 r. w warszawskiej wytwórni Braci Blomberg — o napędzie mechanicznym i elektrycznym.

Z dawnego wystroju kościoła zachowały się również akcesoria procesyjne — feretrony, figury procesyjne, haftowany baldachim oraz zestaw chorągwi i sztandarów — niektóre z nich są eksponowane. Do ciekawszych należą też sprzęty żałobne — drewniany katafalk, trumna do egzekwii, dwie chorągwie oraz komplet tkanin liturgicznych — kapa, ornat, stuły, manipularz, welun na kielich. Ekspozycją objęte zostały również kruchta z kamienną misą-kropielnicą oraz zakrystia — mieszcząca m.in. dużą drewnianą komodę na tkaniny liturgiczne, lawaterz, kąt do modlitwy przed i po mszy św., część sprzętów liturgicznych oraz literaturę religijną.


tekst: MRK
zdjęcia: A. Ziółkowski

Copyright © Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy — Wszystkie prawa zastrzeżone
Szata graficzna: Kamila Wągrowska & Wojciech Kujawa
Naszą stronę odwiedziło już 9279 gości.

Ostatnia modyfikacja tego dokumentu: 2009-08-07 17:27:40