Architektura sakralna i obronna.
Ostrów Lednicki - mapa
1  -  pałac z kaplicą-baptysterium
2  -  kościół grodowy
3  -  wał obronny
4  -  umocnienia brzegowe
5a - przyczółek mostu zachodniego
5b - przyczółek mostu wschodniego

Powracając do wzmiankowanych wcześniej grodowych umocnień oraz innych urządzeń inżynieryjnej infrastruktury Lednicy nadmienić warto, że dzięki wynikom dendrochronologii oraz badań podwodnych ustalono, że część wału przebudowywano w latach 70. X w., w kolejnym 10-leciu wznosi się także dodatkowe lądowo-wodne umocnienia od strony zachodniego brzegu wyspy. Mosty budowano w zimowo-wiosennym okresie przełomu lat 963–964. Te jedne z dłuższych na Słowiańszczyźnie Środkowej nawodnych urządzeń komunikacyjnych (których długości wynosiły ok. 440 m dla zachodniego i ok. 170 m dla wschodniego z nich) funkcjonowały nie dłużej niż do 1038 r., kiedy zarówno one jak i cała wyspa uległy zniszczeniu podczas najazdu czeskiego księcia Brzetysława. Lednickie mosty pełniły, jak można sądzić, nie tylko użytkowe funkcje, a również stanowiły wyraz manifestacji siły i potęgi Mieszka I, w czym odnaleźć można bliską analogię do stosunków znanych z terenu Jutlandii.

Najważniejszym wyróżnikiem wczesnych ośrodków władzy Piastów jest bez wątpienia ich architektura kamienna w typie wykreślonych na rzucie prostokąta pałacowych budowli, łączących się z ich częściami na planie dookolnym — pełniącymi funkcje sakralne, związane z nową religią chrześcijańską. Pałacowo-sakralna budowla lednicka uznawana jest przez część badaczy za prototyp i wzór dla całej serii analogicznych założeń architektonicznych wznoszonych przez Piastów na terenie ich państwa, by wymienić np. Poznań, Kraków, czy Przemyśl. Ostatnio wskazuje się również na palatium w Gieczu, jako na możliwe bezpośrednie źródło tej grupy architektury.

Wyspowy pałac z kaplicą po jego wzniesieniu ok. 966 r. przebudowywano jeszcze dwukrotnie. Pierwsza z przebudów (w przedromańskim wątku budowlanym) nastąpiła najpewniej ok. 1000 r., kolejna, tym razem już w romańskiej technice murów, w XII w.

Jak ważna była rola tej budowli w ideowym systemie przydanym przez Mieszka I Lednicy, świadczą sensacyjne odkrycia w kaplicy pałacu. Odnaleziono tutaj dwa półkrzyżowe w rzucie zagłębienia interpretowane jako urządzenia do chrztu.
Z ich odkryciem postawiono wielce kontrowersyjną hipotezę o chrztcie Mieszka I na wyspie oraz ulokowano tutaj siedzibę pierwszego biskupa polskiego Jordana.

Znacząca w ideowej strukturze wyspy, była również rola kolejnej z monumentalnych budowli Lednicy — jednonawowego kościoła wzniesionego w północnej części grodu. Niektórzy uznają go za budowlę nieco starszą od palatium oraz rekonstruują w bryle drewnianej.
W nawie kościoła oraz w jego dobudówkach umieszczono pochówki uprzywilejowanych — przedstawicieli ówczesnych elit. To jedna z najstarszych wewnątrzkościelnych nekropolii na obszarze naszych ziem. Budowla ta, podobnie jak pałac z kaplicą, funkcjonowała jeszcze w XII w., aczkolwiek jej znaczenie nie było już tak ważne, jak wcześniej.

Funkcjonowanie lednickiego centrum władzy możliwe było dzięki zorganizowanemu wokół Jez. Lednica okręgowi administracyjnemu — kasztelanii ostrowskiej. Odnotowane w jej obrębie wskaźniki gęstości zaludnienia (kilkakrotnie przewyższające zaludnienie ziem sąsiednich) oraz ślady ludności jenieckiej i przesiedlonej wraz z organizacją całego systemu ludności tzw. służebnej, stanowią mocny wskaźnik potwierdzający szczególne znaczenie grodu.

Pomimo, iż wyspę użytkowano intensywnie w XII wieku, a także i później (po wiek XIV), jednak nigdy, jak można sądzić, nie odzyskała już ona dawnej rangi. Status głównego ośrodka władzy uzyskują w tym rejonie Pobiedziska, gdzie m.in. znajduje się jeden z książęcych dworów. Lednica uzyskuje status „wyspy umarłych”, bowiem jej typowo osadniczą funkcję przejmuje wielkie cmentarzysko wypełniające przestrzeń w obrębie wałów dawnego grodu.


Zabytki ruchome

Copyright © Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy — Wszystkie prawa zastrzeżone
Szata graficzna: Kamila Wągrowska & Wojciech Kujawa
Naszą stronę odwiedziło już 9250 gości.

Ostatnia modyfikacja tego dokumentu: 2010-04-19 12:33:57